ಸರ್ ಎಂ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ

ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಭಾರತ ಕಂಡ ಅಪ್ರತಿಮ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಯೋಜನಾ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರ. "ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಇಲ್ಲವೇ ಸರ್ವನಾಶ" (Industrialize or Perish) ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಕರ್ಮಯೋಗಿ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ೧೯ನೇ ದಿವಾನರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು 'ಮಾದರಿ ಮೈಸೂರು' ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.

ಅವರ ಅದ್ಭುತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜಾಣ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪ್ರವಾಹ ಗೇಟುಗಳ (Automatic Sluice Gates) ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ

ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುದ್ದೇನಹಳ್ಳಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತೆಲುಗು ನಿಯೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ಅತ್ಯಂತ ಬಡತನದ ನಡುವೆಯೂ ಮನೆಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.

ನಂತರ ಮುಂಬೈ ಸರ್ಕಾರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಪಡೆದು ಪುಣೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಪುಣೆ) ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಇಡೀ ಮುಂಬೈ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆ

ಮುಂಬೈ ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು, ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಕ್ಕೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರು. ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ 'ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ ಗೇಟುಗಳು' ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಇದೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಂತರ ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನ ತಿಗ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕೆಆರ್‌ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಯಿತು.

೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂಸಿ ನದಿಯ ಭೀಕರ ಪ್ರವಾಹ ಬಂದಾಗ, ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ನಗರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದರು.

ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನರಾಗಿ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ

ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜರಾದ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಹಾಗೂ ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ದಿವಾನರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳು:

• ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ (KRS) ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಜಲಾಶಯವು ಮಂಡ್ಯ-ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಎಕರೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಶಿವನಸಮುದ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಆಸರೆಯಾಯಿತು.
• ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (೧೯೧೬): ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮಟ್ಟದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ.
• ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು: ಭದ್ರಾವತಿಯ ಮೈಸೂರು ಐರನ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟೀಲ್ ವರ್ಕ್ಸ್ (ಇಂದಿನ VISL), ಮೈಸೂರು ಸೋಪ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (ಮೈಸೂರ್ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ಸೋಪ್).
• ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರು (ನಂತರ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರು - SBM) ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (FKCCI) ಸ್ಥಾಪನೆ.
• ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು (೧೯೧೫): ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಚಾಲನೆ.

ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು