ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ

ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವೀರರಾಣಿ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೊದಲ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ದಿಟ್ಟ ಮಹಿಳೆ. ೧೮೨೪ ರಲ್ಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮಣಿಸಿ ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ

ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ

ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಕತಿ ಗ್ರಾಮದ ದೇಸಾಯಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ, ಖಡ್ಗವರಸೆ, ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಮರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಧೀರತೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಕಿತ್ತೂರಿನ ದೊರೆ ರಾಜಾ ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ಅವರು ಚೆನ್ನಮ್ಮರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ

ರಾಜಾ ಮಲ್ಲಸರ್ಜ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪುತ್ರ ಶಿವಲಿಂಗರುದ್ರ ಸರ್ಜರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಕಿತ್ತೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯ ಕೊರತೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರು ಬಾಲಕ ಶಿವಲಿಂಗಪ್ಪನನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದು ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಧಾರವಾಡ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಜಾನ್ ಥ್ಯಾಕರೆ 'ದತ್ತು ಪುತ್ರನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಕಿತ್ತೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಚು ಹೂಡಿದನು.

ಚೆನ್ನಮ್ಮನವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಶರಣಾಗತಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ೧೮೨೪ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸೇನೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಧೂಳೀಪಟ ಮಾಡಿತು. ವೀರ ಅಮಟೂರು ಬಾಳಪ್ಪನವರ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಥ್ಯಾಕರೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು ಹಾಗೂ ಹಲವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.

ಎರಡನೇ ಕದನ ಮತ್ತು ಬೈಲಹೊಂಗಲ ಸೆರೆಮನೆ

ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನಿಂದ ಬೃಹತ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತಂದು ಕಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಸಂಸ್ಥಾನದೊಳಗಿನ ಕೆಲ ದೇಶದ್ರೋಹಿಗಳ ಕುತಂತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಬೆರೆಸಿ ಕಿತ್ತೂರು ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು. ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಕಾದಾಡಿದ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಬೈಲಹೊಂಗಲ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದರು.

ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇನಾನಿ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ೧೮೨೯ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೧ ರಂದು ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲೇ ವೀರಸ್ವರ್ಗ ಸೇರಿದರು.