1827-07-19: ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಜನ್ಮದಿನ: 1857ರ ದಂಗೆಯ ಕಿಡಿ

ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವರನ್ನು, 1857ರ 'ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆ' (Sepoy Mutiny) ಅಥವಾ 'ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ'ದ, ಮೊದಲ ಹುತಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಜುಲೈ 19, 1827 ರಂದು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ, ಬಲ್ಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ, ನಗ್ವಾ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಪಾಂಡೆ ಅವರು, 1849 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ (British East India Company) ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ, 'ಸಿಪಾಯಿ' (sepoy - ಸೈನಿಕ) ಯಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಅವರು, ಬಂಗಾಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಾತಿ ದಳದ (Bengal Native Infantry) 34ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ, 5ನೇ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1857ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ 'ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ 1853 ಎನ್‌ಫೀಲ್ಡ್' (Pattern 1853 Enfield) ರೈಫಲ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೈಫಲ್‌ನ ಕಾಡತೂಸುಗಳನ್ನು (cartridges), ಬಳಸುವ ಮೊದಲು, ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಿ, ತೆರೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಡತೂಸುಗಳಿಗೆ, ಹಂದಿಯ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಸವರಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಯು, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಿಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ಹಸುವನ್ನು, ಹಿಂದೂಗಳು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹಂದಿಯನ್ನು, ಮುಸ್ಲಿಮರು ನಿಷಿದ್ಧವೆಂದು (haram) ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು, ಸಿಪಾಯಿಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ, ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಮಾರ್ಚ್ 29, 1857 ರಂದು, ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಬಳಿಯ ಬ್ಯಾರಕ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ (Barrackpore), ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಅವರು, ಈ ಕಾಡತೂಸುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ, ದಂಗೆಯೆದ್ದರು. ಅವರು, ತಮ್ಮ ಸಹ ಸಿಪಾಯಿಗಳನ್ನು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ, ದಂಗೆಯೇಳುವಂತೆ, ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಅವರು, ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ, ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ಅವರನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವರನ್ನು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರು, ಬಂಧಿಸಿದರು. ಅವರನ್ನು, ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ, ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 1857 ರಂದು, ಅವರನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಅವರ ಈ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಬಲಿದಾನವು, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ, ಇತರ ಸಿಪಾಯಿಗಳಿಗೆ, ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಮೀರತ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ದಂಗೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ದಂಗೆಯು, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನೇ, ಅಲುಗಾಡಿಸಿತು. ಮಂಗಲ್ ಪಾಂಡೆ ಅವರನ್ನು, ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ, ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಹುತಾತ್ಮರೆಂದು, ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.