1961-07-12: ಪಾನ್‌ಶೆತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ದುರಂತ: ಪುಣೆ ನಗರವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದ ಮಹಾಪ್ರವಾಹ

ಜುಲೈ 12, 1961 ರಂದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆ ನಗರವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಾಶಕಾರಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಅಂದು, ಪುಣೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, ಅಂಬಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಪಾನ್‌ಶೆತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು (Panshet Dam) ಒಡೆದುಹೋಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು, ಖಡಕ್ವಾಸ್ಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿಗೆ (Khadakwasla Dam) ನುಗ್ಗಿ, ಅದನ್ನೂ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿ, ಪುಣೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಟ್ಟಿತು. ಈ ಮಹಾಪ್ರವಾಹವು ನಗರದ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸಿತು, ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ನಾಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪಾನ್‌ಶೆತ್ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಪುಣೆ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೋರಿಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಜುಲೈ 11 ಮತ್ತು 12 ರಂದು, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಜುಲೈ 12 ರ ಮುಂಜಾನೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಗೋಡೆಯು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರದೆ, ಒಡೆದುಹೋಯಿತು. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೊರನುಗ್ಗಿದ ನೀರಿನ ರಭಸವು, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಖಡಕ್ವಾಸ್ಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೂ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿ, ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವೂ ಕುಸಿಯಿತು.

ಈ ಎರಡೂ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನೀರಿನ ಬೃಹತ್ ಅಲೆಯು, ಮುಠಾ ನದಿಯ (Mutha River) ಮೂಲಕ, ಪುಣೆ ನಗರದೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿತು. ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಪೇಠ್ (Peth) ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅಂದರೆ ಶನಿವಾರ ಪೇಠ್, ನಾರಾಯಣ ಪೇಠ್, ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ನಗರದಂತಹ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ, 10 ರಿಂದ 12 ಅಡಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವು. ಅನೇಕ ಹಳೆಯ 'ವಾಡಾ' (wada) ಮಾದರಿಯ ಮನೆಗಳು ಕುಸಿದುಬಿದ್ದವು. ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು. ಅಧಿಕೃತ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ನಿರಾಶ್ರಿತರಾದರು. ಈ ದುರಂತವು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಪುಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 'ಕರಾಳ ದಿನ' ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.