2013-07-16: ಬಿಹಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಬಿಸಿಯೂಟ ದುರಂತ

ಜುಲೈ 16, 2013 ರಂದು, ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಾಯಕ ಮತ್ತು ಆಘಾತಕಾರಿ ಘಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದ ಸರಣ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧರ್ಮಾಸತಿ ಗಂಡಮನ್ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟವನ್ನು (mid-day meal) ಸೇವಿಸಿದ 23 ಮಕ್ಕಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಮಕ್ಕಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾದರು. ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ, ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕೀಟನಾಶಕವಾದ 'ಮೊನೊಕ್ರೊಟೊಫೋಸ್' (monocrotophos) ಬೆರೆತಿದ್ದೇ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂತರದ ತನಿಖೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಶಾಲೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಡಬ್ಬವನ್ನು, ಕೀಟನಾಶಕದ ಡಬ್ಬದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಎರಡೂ ಬೆರೆತುಹೋಗಿದ್ದವು. ಊಟವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಾಂತಿ, ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಛಾಪ್ರಾಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನಂತರ, ಪಾಟ್ನಾಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, 23 ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈ ಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸು 4 ರಿಂದ 12 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಇತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಯು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇದು, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಾಲಾ ಊಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ 'ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆ'ಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿನ ಗಂಭೀರ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ರಮಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಿತು.

ಈ ದುರಂತದ ನಂತರ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆಯ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು, ಅನೇಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವು. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅದನ್ನು ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರು ರುಚಿ ನೋಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಡುಗೆಮನೆಗಳ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ಕಠಿಣವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದುರಂತದಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧ, ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪಿತೂರಿಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು.