ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ

4961

ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಕಣಿವೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಮೇಲುಕೋಟೆ, ಕರಿಘಟ್ಟ).

ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹವಾಮಾನ. ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ (ಮಾರ್ಚ್-ಮೇ) ಸಾಧಾರಣ ಬಿಸಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ (ಗರಿಷ್ಠ 35°C). ಮಳೆಗಾಲ (ಜೂನ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್) ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಮಳೆ ತರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲ (ನವೆಂಬರ್-ಫೆಬ್ರವರಿ) ಸೌಮ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಕನಿಷ್ಠ 20°C). ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ ಸುಮಾರು 700-800 ಮಿ.ಮೀ.

ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗ್ರಾನೈಟ್ ನೈಸ್ (gneiss) ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾ ಸ್ತರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನದಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲೀಥಿಯಂ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.

ಅಂದಾಜು 12°13' N ನಿಂದ 13°04' N ಅಕ್ಷಾಂಶ, 76°19' E ನಿಂದ 77°20' E ರೇಖಾಂಶ

ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 700-800 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.

ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೃಷಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮೂಲಕ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. 'ಸಕ್ಕರೆ ನಾಡು' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು, ಕೆಂಪು ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣು, ಮತ್ತು ನದಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕಲು ಮಣ್ಣು. ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ (ಕೆಆರ್‌ಎಸ್) ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹೇಮಾವತಿ ಜಲಾಶಯದ ಕಾಲುವೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿಗೆ ಜೀವನಾಡಿಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ನಾಲೆ (VC ನಾಲೆ) ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ. ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳು ಸಹ ನೀರಾವರಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಹಿಪ್ಪುನೇರಳೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕಸುಬಾಗಿದೆ. ಮದ್ದೂರು, ಮಳವಳ್ಳಿ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ರೇಷ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿವೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 5-7% ಇರಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನದಿ ತೀರದ ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ತೇಪೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕರಿಘಟ್ಟ, ಮೇಲುಕೋಟೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ನವಿಲುಧಾಮ ಮುಖ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು.

ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಸ್ಯವರ್ಗ. ನರಿ, ಮೊಲ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ನವಿಲು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮ (ನೆರೆಯ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ) ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕರೆ ಬೆಳ್ಳೂರು ಪಕ್ಷಿಧಾಮಗಳು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ನವಿಲುಧಾಮವು ನವಿಲುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಕ್ಕರೆ ನಾಡು, ಕಾವೇರಿಯ ತವರು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬೀಡು

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರದ ಸಮಯ ಉತ್ತಮ.

ಕನ್ನಡವು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ. ಜನರು ಕೃಷಿ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿದೆ. ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜಾನಪದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಲವು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆ (ಮೈಸೂರು ರೇಷ್ಮೆ ಪ್ರಭಾವ) ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಪಂಚೆ (ಧೋತಿ) ಮತ್ತು ಶರ್ಟ್ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಡುಪುಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ.

ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಚರಣೆಗಳು, ಕಾವೇರಿ ನದಿ ಪೂಜೆ, ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆ, ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಭಾವ.

1,805,769 (2011ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)

70.40% (2011ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)

ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 992 ಮಹಿಳೆಯರು (2011ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)

ಮಂಡ್ಯ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ. ಮದ್ದೂರು, ಮಳವಳ್ಳಿ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ, ಪಾಂಡವಪುರ, ಕೆ.ಆರ್. ಪೇಟೆ, ನಾಗಮಂಗಲ ಇತರ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು. 2011ರ ಪ್ರಕಾರ, ಶೇ. 17.06% ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.

ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಗಂಗರು, ಚೋಳರು, ಹೊಯ್ಸಳರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣವು ವಿಜಯನಗರದ ಸಾಮಂತರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ, ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಮತ್ತು ಹೈದರ್ ಅಲಿ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಮೇಲುಕೋಟೆಯು ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1939ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ NH-275 (ಬೆಂಗಳೂರು-ಮಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಮಾರ್ಗ) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (KSRTC) ಉತ್ತಮ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಬೆಂಗಳೂರು-ಮೈಸೂರು ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮಂಡ್ಯ (MYA), ಮದ್ದೂರು (MAD), ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ (S), ಪಾಂಡವಪುರ (PANP) ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು.

ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (MYQ) (ಸುಮಾರು 40-50 ಕಿ.ಮೀ). ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (BLR) (ಸುಮಾರು 100-130 ಕಿ.ಮೀ) ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.