ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ 31 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಅನ್ವೇಷಿಸಿ.
ಕಲಬುರಗಿ - ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು
ಕಲಬುರಗಿ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು (ಹಿಂದಿನ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ) 'ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದರ್ಗಾಗಳು, ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ (ಕಲ್ಯಾಣ-ಕರ್ನಾಟಕ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ.
ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ
10951
ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು
- ಭೀಮಾ
- ಕೃಷ್ಣಾ
- ಕಾಗಿನಾ
- ಬೆಣ್ಣೆತೊರಾ
- ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ
- ಅಮರ್ಜಾ
ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾದ ವಾತಾವರಣ. ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ (ಮಾರ್ಚ್-ಮೇ) ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಬಿಸಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ, ತಾಪಮಾನವು 40-45°C ವರೆಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಮಳೆಗಾಲ (ಜೂನ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆ ತರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ಫೆಬ್ರವರಿ) ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ ಸುಮಾರು 750-800 ಮಿ.ಮೀ.
ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಶಿಲೆಗಳು, ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು (ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧ) ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಹತ್ತಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಅಂದಾಜು 17.3290° N ಅಕ್ಷಾಂಶ, 76.8343° E ರೇಖಾಂಶ (ನಗರ ಕೇಂದ್ರ)
ನೆರೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
- ಬೀದರ್ (ಉತ್ತರ)
- ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯ (ಸಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ವಿಕಾರಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) (ಪೂರ್ವ)
- ಯಾದಗಿರಿ (ದಕ್ಷಿಣ)
- ವಿಜಯಪುರ (ಪಶ್ಚಿಮ)
- ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ (ಸೋಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) (ವಾಯುವ್ಯ)
ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 454 ಮೀಟರ್ (1490 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು
- ಕಲಬುರಗಿ
- ಆಳಂದ
- ಅಫಜಲಪುರ
- ಚಿಂಚೋಳಿ
- ಚಿತ್ತಾಪುರ
- ಜೇವರ್ಗಿ
- ಸೇಡಂ
- ಕಮಲಾಪುರ
- ಕಾಳಗಿ
- ಯಡ್ರಾಮಿ
- ಶಹಾಬಾದ್
ಆರ್ಥಿಕತೆ
ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳು
- ಕೃಷಿ (ತೊಗರಿ, ಜೋಳ, ಹತ್ತಿ, ಕಬ್ಬು)
- ಕೈಗಾರಿಕೆ (ಸಿಮೆಂಟ್, ಸಕ್ಕರೆ, ದಾಲ್ ಮಿಲ್)
- ಕಲ್ಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ (ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲು)
- ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ
- ಸೇವಾ ವಲಯ
ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ತೊಗರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು
- ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು (ACC, ವಾಸವದತ್ತಾ ಸಿಮೆಂಟ್, ಅಲ್ಟ್ರಾಟೆಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ)
- ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು
- ದಾಲ್ ಮಿಲ್ಗಳು (ತೊಗರಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ)
- ಕಲ್ಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆ (ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲು)
- ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ)
- ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು
ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್ಗಳು
- ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ (ಕಲ್ಯಾಣ-ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಐಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು
- ಕೈಮಗ್ಗ (ಕಂಬಳಿ ನೇಯ್ಗೆ, ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು)
- ಕುಂಬಾರಿಕೆ
- ಚರ್ಮದ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ
- ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆ (ಸೀಮಿತ)
ಕೃಷಿ
ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು
- ತೊಗರಿ (ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆ, 'ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ')
- ಜೋಳ
- ಹತ್ತಿ
- ಭತ್ತ (ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ)
- ಕಬ್ಬು
- ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ
- ಶೇಂಗಾ
- ಉದ್ದು
- ಹೆಸರು
- ಸಜ್ಜೆ
ಕಪ್ಪು ಹತ್ತಿ ಮಣ್ಣು (regur soil) - ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣು.
ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಉಪನದಿಗಳಿಂದ ನೀರಾವರಿ. ಬೆಣ್ಣೆತೊರಾ, ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ, ಗಂಡೋರಿ ನಾಲಾ, ಅಮರ್ಜಾ ಜಲಾಶಯಗಳು ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು. ಹಲವಾರು ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳು ಸಹ ನೀರಾವರಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.
ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಬೆಳೆಗಳು
- ಈರುಳ್ಳಿ
- ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ
- ಟೊಮ್ಯಾಟೊ
- ಮಾವು
- ಸೀಬೆ (ಪೇರಲ)
- ನಿಂಬೆ
- ಬಾಳೆಹಣ್ಣು
- ತರಕಾರಿಗಳು
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ಪುನೇರಳೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಕಸುಬಲ್ಲ.
ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ
- ಹೈನುಗಾರಿಕೆ (ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆ)
- ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ (ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆಗಾಗಿ)
- ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ
- ಎಮ್ಮೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು
ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅದಿರುಗಳು
- ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು (ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲು - ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ)
- ಲ್ಯಾಟರೈಟ್
- ಬಾಕ್ಸೈಟ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ)
- ಜಿಪ್ಸಮ್
- ಕಟ್ಟಡ ಕಲ್ಲುಗಳು
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 5-8% ಇರಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಣ್ಯೀಕರಣದಡಿ ಬೆಳೆಸಿದ ತೋಪುಗಳಾಗಿವೆ. ಚಿಂಚೋಳಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಸ್ಯವರ್ಗ. ಚಿಂಚೋಳಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋಳ, ನರಿ, ಕತ್ತೆಕಿರುಬ, ಕೃಷ್ಣಮೃಗ, ಚಿಂಕಾರ, ಕಾಡುಹಂದಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆರೆಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ
ಕಲಬುರಗಿ - ಬಹಮನಿ ವೈಭವ, ಶರಣರ ನಾಡು, ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ
ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆ
ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ, ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ (ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹಸನ್ ಬಹಮನ್ ಷಾ) 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಲಪಡಿಸಲಾದ ಭವ್ಯ ಕೋಟೆ. ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿ (ಟರ್ಕಿಯ ಕಾರ್ಡೋಬಾ ಮಸೀದಿ ಮಾದರಿ), ಬೃಹತ್ ಫಿರಂಗಿಗಳು, ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು.
ಖ್ವಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ
14ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಹಜರತ್ ಖ್ವಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ಗೆಸು ದರಾಜ್ ಅವರ ದರ್ಗಾ. ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂತ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಶ್ರೀ ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯ. ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ.
ಸನ್ನತಿ ಬೌದ್ಧ ತಾಣ (ಚಿತ್ತಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು)
ಭೀಮಾ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ, ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರೆತ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಕೇಂದ್ರ. ಚಂದ್ರಲಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಗಾಣಗಾಪುರ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಕ್ಷೇತ್ರ (ಅಫಜಲಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು)
ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ ಅವತಾರವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುವ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ನಿರ್ಯಾಣ ಸ್ಥಳ. ಪ್ರಮುಖ ದತ್ತ ಪೀಠ.
ಹೊನ್ನಗುಂಟಾ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರ
ಕಲಬುರಗಿ ಸಮೀಪವಿರುವ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ವಿಹಾರ ಟ್ರಸ್ಟ್ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸುಂದರ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನ ಕೇಂದ್ರ.
ಇತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು
ಜಾಮಿ ಮಸೀದಿ, ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆ
ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮೂರಿಶ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ, ಕಂಬಗಳಿಲ್ಲದ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ.
ಹಫ್ತ್ ಗುಂಬಜ್ (ಏಳು ಗುಮ್ಮಟಗಳು)
ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ಏಳು ಸಮಾಧಿಗಳ ಸಮೂಹ.
ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲಿನ ಕ್ವಾರಿಗಳು
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಸ್ಥಳ.
ಚಿಂಚೋಳಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ
ತೋಳ, ನರಿ, ಕೃಷ್ಣಮೃಗ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ.
ಯಾನಾಗುಂದಿ ಮಾತಾ ಮಾಣಿಕೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸೇಡಂ
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.
ಕೊತ್ತಲ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಲಬುರಗಿ
ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಬಸವಣ್ಣನ ದೇವಾಲಯ.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ವರೆಗೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣವು ತಂಪಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗಗಳು
- ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರವಾಸ (ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆ, ದರ್ಗಾ, ಸಮಾಧಿಗಳು)
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ದರ್ಶನ (ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ, ಗಾಣಗಾಪುರ, ಸನ್ನತಿ)
- ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು
ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ
ಹೆಸರಾಂತವಾದುದು
- ತೊಗರಿ ಬೇಳೆ ('ತೊಗರಿಯ ಕಣಜ')
- ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆ
- ಖ್ವಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ದರ್ಗಾ
- ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
- ಶಹಾಬಾದ್ ಕಲ್ಲು
- ಹೈದರಾಬಾದ್-ಕರ್ನಾಟಕ (ಕಲ್ಯಾಣ-ಕರ್ನಾಟಕ) ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕನ್ನಡ, ದಖನಿ ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನರು ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೂಫಿ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಶರಣರ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು.
ವಿಶೇಷ ಆಹಾರಗಳು
- ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪಲ್ಯಗಳು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬದನೆಕಾಯಿ ಎಣ್ಣೆಗಾಯಿ, ಕಾಳು ಪಲ್ಯ)
- ಶೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಅಗಸಿ ಚಟ್ನಿ
- ಹುರುಳಿ ಸಾರು (ಹೊಲಸು ಸಾರು)
- ಕಡಕ್ ರೊಟ್ಟಿ
- ಹೈದರಾಬಾದಿ ಬಿರಿಯಾನಿ ಮತ್ತು ದಖನಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಭಾವ
- ತಹರಿ (ಅಕ್ಕಿ ಖಾದ್ಯ)
ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು
- ಹೋಳಿಗೆ (ಕಡಲೆಬೇಳೆ, ಕಾಯಿ)
- ಕಡುಬು (ಸಿಹಿ)
- ಮಾಲ್ದಿ (ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿ)
- ಶೇಂಗಾ ಹೋಳಿಗೆ
- ಖುಬಾನಿ ಕಾ ಮೀಠಾ (ದಖನಿ ಸಿಹಿ)
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಪಂಚೆ (ಧೋತಿ) ಅಥವಾ ಪೈಜಾಮ ಮತ್ತು ಕುರ್ತಾ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಖನಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಉಡುಪುಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಡುಪುಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ.
ಹಬ್ಬಗಳು
- ಯುಗಾದಿ
- ದೀಪಾವಳಿ
- ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ
- ಬಸವ ಜಯಂತಿ
- ಖ್ವಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ಉರುಸ್ (ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು)
- ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ
- ಈದ್-ಮಿಲಾದ್ ಮತ್ತು ರಂಜಾನ್
- ಮೊಹರಂ
- ಸ್ಥಳೀಯ ದರ್ಗಾಗಳ ಉರುಸ್ಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳು
ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು
- ಕನ್ನಡ (ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ)
- ಉರ್ದು (ದಖನಿ ಉಪಭಾಷೆ - ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ)
- ಮರಾಠಿ (ಗಡಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ)
- ಲಂಬಾಣಿ
- ತೆಲುಗು (ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ)
ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳು
- ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ (ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆ)
- ಕವಾಲಿ ಮತ್ತು ಗಝಲ್ (ದರ್ಗಾಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ)
- ನಾಟಕ
ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು
- ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ
- ಕೋಲಾಟ
- ಭಜನೆ ಮತ್ತು ತತ್ವಪದಗಳು
- ಲಂಬಾಣಿ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು
- ಗೊಂದಲಿಗರ ಹಾಡುಗಳು
- ಕರಡಿ ಮಜಲು
- ಚೌಡಿಕೆ ಪದ
ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಚರಣೆಗಳು, ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ, ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆ, ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಸೂಫಿ ಮತ್ತು ಶರಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ.
ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು
- ಕಲಬುರಗಿ ಕೋಟೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ
- ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ (ಇದ್ದರೆ).
- ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.
ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ
2,566,326 (2011ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)
64.85% (2011ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)
ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 971 ಮಹಿಳೆಯರು (2011ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)
ಕಲಬುರಗಿ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರ. ಚಿತ್ತಾಪುರ, ಸೇಡಂ, ಆಳಂದ, ಜೇವರ್ಗಿ, ಅಫಜಲಪುರ ಇತರ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು. 2011ರ ಪ್ರಕಾರ, ಶೇ. 33.37% ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಕಾಕತೀಯರು, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1347ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಹಸನ್ ಬಹಮನ್ ಷಾ ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಕಲಬುರಗಿಯನ್ನು (ಆಗ 'ಅಹ್ಸನಾಬಾದ್') ತನ್ನ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳು, ಮೊಘಲರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. 1948ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿ, 1956ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ (ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ) ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಗಣನೆ
ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಆಳ್ವಿಕೆ.
ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆ.
ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ವಶ.
ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿ (ಅಹ್ಸನಾಬಾದ್).
ಬಹಮನಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆ.
ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು (ಔರಂಗಜೇಬನಿಂದ ವಶ).
ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆ.
ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆ (ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ).
ವಿಶಾಲ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ (ಕರ್ನಾಟಕ) ಸೇರ್ಪಡೆ.
ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಹೆಸರನ್ನು 'ಕಲಬುರಗಿ' ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣ.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ವರ್ಗಗಳು
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವೆ
ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ
ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು
- ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಲಬುರಗಿ
- ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ಕಡಗಂಚಿ, ಆಳಂದ ತಾಲ್ಲೂಕು
- ಖ್ವಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಖಾಸಗಿ), ಕಲಬುರಗಿ
ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
- ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿವಿಧ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗಗಳು
- ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕಲಬುರಗಿ (ರಾಯಚೂರು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂಗ)
- ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ (ICRISAT ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ)
ಕಾಲೇಜುಗಳು
- ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ರಾಂಪೂರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (MRMC), ಕಲಬುರಗಿ
- ಖಾಜಾ ಬಂದೇ ನವಾಜ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕಲಬುರಗಿ
- ಇ.ಎಸ್.ಐ.ಸಿ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕಲಬುರಗಿ
- ಪೂಜ್ಯ ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಅಪ್ಪ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (PDA College of Engineering), ಕಲಬುರಗಿ
- ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (ಸ್ವಾಯತ್ತ), ಕಲಬುರಗಿ
- ಶರಣಬಸವೇಶ್ವರ ಕಲಾ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಲಬುರಗಿ
- ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜುಗಳು (ಪ್ರತಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ)
ಸಾರಿಗೆ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ NH-150 (ಕಲಬುರಗಿ-ಬಳ್ಳಾರಿ-ಮಂಗಳೂರು), NH-50 (ಹಳೆಯ NH-218: ಬೀದರ್-ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ), NH-167 (ಹಳೆಯ NH-9: ಪುಣೆ-ಮಚಲಿಪಟ್ಟಣಂ) ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲಾ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ (KSRTC) ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಸ್ಸುಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಲಬುರಗಿ ಜಂಕ್ಷನ್ (KLBG) ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಮುಂಬೈ, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಚೆನ್ನೈ, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ವಾಡಿ ಜಂಕ್ಷನ್ (WADI) ಸಹ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ.
ಕಲಬುರಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (GBI) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹೈದರಾಬಾದ್ನ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (HYD) (ಸುಮಾರು 220 ಕಿ.ಮೀ).
ಮಾಹಿತಿ ಆಧಾರಗಳು:
- ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಜಿಲ್ಲಾ ಜಾಲತಾಣ (kalaburagi.nic.in)
- ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಗಳು (2011 ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅಂದಾಜುಗಳು)
- ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಹಿತಿ (karnatakatourism.org)
- ಗುಲಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು
- ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತರ ವಿಶೇಷ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಪುಟಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆನಂದಿಸಿ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿಗಳು & ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ
ನದಿಗಳ ಹರಿವು, ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು & ಜಲಪಾತಗಳ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ
ಕೃಷ್ಣಾ, ಕಾವೇರಿ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಶರಾವತಿ, ನೇತ್ರಾವತಿ ಹಾಗೂ ಕಾಳಿ ನದಿಗಳ ನಕ್ಷೆ, ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್, ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಹಾಗೂ ಜೋಗ, ಶಿವನಸಮುದ್ರ ಜಲಪಾತಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಚಯ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ & ಪರಂಪರೆ
ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಗಳು & ಗಿರಿಧಾಮಗಳ ನಕ್ಷೆ
ಹಂಪಿ, ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡು, ಬಾದಾಮಿ, ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು, ಗೋಕರ್ಣ, ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ 25+ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿ.ಐ ಟ್ಯಾಗ್ (GI Tags) ಉತ್ಪನ್ನಗಳು
ಭಾರತದಲ್ಲೇ #1 ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು
ಮೈಸೂರು ರೇಷ್ಮೆ, ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ, ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ, ಇಳಕಲ್ ಸೀರೆ, ಬ್ಯಾಡಗಿ ಮೆಣಸು ಹಾಗೂ ಕೂರ್ಗ್ ಕಾಫಿ ಮುಂತಾದ 45+ ಜಿ.ಐ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನಕ್ಷೆ.